90 درصد داروهای قاچاق برای پاسخگویی بیماران نیست

رئیس سازمان غذا ودارو گفت: ۹۰ درصد داروهای قاچاق برای پاسخگویی به بیماران نیست بلکه جهت پاسخ به نیازهای غیرقانونی مانند سقط جنین غیرقانونی، دوپینگ، مواد مخدر، داروهای جنسی و... است

به گزارش خبرنگار مرور نیوز، رسول دیناروند متولد سال ۱۳۴۳ در شهرستان بروجرد است. وی دکترای عمومی داروسازی را از دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال ۱۳۶۷، MSc از دپارتمان داروسازی دانشگاه منچستر انگلستان در سال ۱۳۶۹و دکترا را از دپارتمان داروسازی دانشگاه منچستر انگلستان در سال ۱۳۷۳ اخذ کرد.

دیناروند عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران از سال ۱۳۶۹ تاکنون است.وی همچنین استاد فارماسیوتیکس دانشگاه علوم پزشکی تهران، رییس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران، رییس مرکز تحقیقات نانوفناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران است. دیناروند شهریور 92 از سوی سید حسن قاضی زاده هاشمی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی  به عنوان معاون وزیر و رییس سازمان غذا و داروی کشور منصوب شد.

فراوردهای داروی  و بحث دارو و قاچاق آن از جمله مباحثی است که حرف و حدیث و شایعات درباره وجود داشته و آن ادامه دارد، هنوز ابهامات و سوالات زیادی درباره آن وجود دارد  که  برای دریافت پاسخ همین پرسشها بود که به سراغ رسول دیناروند، معاون وزیر بهداشت و رئیس سازمان غذا و دارو رفتیم.

* فرآورده‌های دارویی طبق آخرین آیین نامه اجرایی هیئت وزیران کدام ها هستند و آیا تغییراتی نسبت به قبل داشته‌اند یا خیر؟ به طور مثال آیا گستره فراورده‌های دارویی تا قبل از مصوبه تیرماه امسال محدودتر بوده‌اند یا خیر؟

  یک‌هزار و 240 مولکول دارویی در فهرست دارویی کشور وجود دارد که بصورت حدود 2 هزار و 200 شکل با حدودا 7هزارو 500 پروانه در بازار دارویی عرضه می‌شوند. از تعداد 2 هزار و 200 قلم شکل دارو را چیزی 690 تا صرفا وارداتی است که اصولا رقابتی با تولیدات داخل ندارد. حدود 1240 شکل دارو نیز صرفا تولید داخل است و هیچ رقابتی با واردات ندارند و هر ساله به مولکول های ماتقریبا تعداد 5 قلم بیشتر اضافه نمی شود ولی به پروانه‌ها تعداد بیشتری اضافه می شوند.

*کدام یک از این اقلام شامل دریافت مجوز مصرف انسانی می‌شوند؟

تمام صحبت‌های بالای ما مربوط به دارو های مصرف انسانی است، زیرا به طور کل درباره داروهای حیوانی سازمان دامپزشکی کشور مسئول است و چنانچه تدوین دستورالعملی لازم باشد به آن سازمان مربوط می شود.

*تقلبی بودن، فاسد بودن، تاریخ گذشته بودن و مضربودن کالاها باعث می شود که آنها در فهرست کالاهای«ممنوع» قاچاق قرار بگیرند. برای ورود داروها به فهرست داروهای ممنوع خصوصیت دیگری به این فهرست اضافه می شود یا خیر؟

اینها که شما گفتید از بدیهیات است اما بد نیست بدانید تدوین فهرست دارویی در شورایی تحت عنوان بررسی و تدوین داروهای ایران و با مسئولیت رئیس سازمان غذا و دارو انجام می‌شود و اعضایی از نمایندگان سازمان‌های بیمه‌گر، نظام پزشکی، معاونت درمان، اعضای برجسته‌ای از انجمن‌های رشته ‌ای بالینی و داروسازی و همچنین پزشکان متخصص و صاحبنظر در رشته‌های خود و با حکم وزیر در این شورا منصوب می‌شوند. 

اعضای این شورا عموما کسانی هستند که وابستگی به جایگاه خاصی ندارند و لذا قضاوت‌شان صرفا بر مبنای دستور کار دبیرخانه شورای بررسی و تدوین و همچنین بر پایه و اساس اجتهاد علمی خودشان صورت می‌گیرد.

فهرست دارویی کشور براساس نام ژنریک تنظیم می‌شود و هیچ نام شرکت یا برندی در آن فهرست لحاظ نمی‌شود، لذا وقتی دارویی در فهرست قرار می‌گیرد در سایت سازمان غذا و دارو و برای همگان قابل مشاهده است. بنابراین تمامی شرکت‌ها می‌توانند درباره تولید یا واردات آن حق انتخاب داشته باشند.

امکان اینکه دارویی در فهرست گنجانده یا از آن حذف شود، عملا وجود ندارد و تصور اینکه در آن فهرست بتوان صرفا منافع شرکت‌های خاصی را در نظر گرفت هم هرگز وجود نخواهد داشت. یکی از معیارهای مهمی که همواره در باره داروهای وارد فهرست شده مورد نظر واقع می‌شود تنظیم هزینه آنها با محوریت سرانه درمان کشور است اصولا معنا هم ندارد کشوری که تولید ناخالص ملی(GDP) اش عدد خاصی است، هزینه‌ای چندین برابر آنرا بر کشور تحمیل کنند.

معیار فعالیت ما در اینباره، اقتصاد سلامت بوده و این مسئله در همه دنیا نیز مرسوم است.

*محاسبات سازمان غذا ودارو نشان می‌دهد که آمار داروهای مصرفی قاچاق و تقلبی در ایران زیر۵ درصد است، مجازات قاچاق دارو طی پنج سال اخیر چه تفاوت‌هایی کرده است؟ 

در واقع آمار داروهای مصرفی قاچاق و تقلبی در ایران زیر۵ درصد است. طبق آمارهای مطرح شده حدود ۲۰ میلیارد دلار کالای قاچاق به کشور وارد می‌شود، اما آمار ورود داروی قاچاق درمقایسه با ۲۰ میلیارد دلار بسیار کم و درصد بسیار ناچیزی است؛ اما بایدتاکید کرد که ورود داروی قاچاق به هرمیزان به کشورآسیب بسیاری در حوزه اقتصاد و سلامت وارد می کند.

اما در باره سوال مجازات قاچاق شما می توانم بگویم به نظر من مجازات‌ها برای قاچاق دارو و تولید کنندگان داروهای تقلبی به هیچ عنوان کفایت نمی‌کرد که اگر اینطور بود نباید شاهد قاچاق و توزیع داروهای تقلبی در کشور می بودیم. اما مهمترین مسئله این است که قانون جدید مبارزه با قاچاق و آیین نامه های این قانون بسیار محکم تر از قبل هستند و به ما ظرفیت برخورد شدید با قاچاقچیان را می‌دهد و امیدواریم دستگاه های دیگر هم در این راستا به کمک ما بیایند.

ولی این را هم با تاکید می گویم که در مراکز درمانی و دارویی رسمی کشور دارویی قاچاق و تقلبی عرضه نمی‌شود، مردم اطمینان داشته باشند که با مراجعه به بیمارستان ها و مراکز درمانی داروهای مورد تایید دراختیار آنها قرار می‌گیرد و در اکثر داروخانه ها و بیمارستان ها هیچ فرآورده قاچاق و تقلبی وجودندارد. نظارت بر اینکه داروهای قاچاق و تقلبی در مراکزی شبه ناصر خسرو به فروش می رسد به تنهایی در توان وزارت بهداشت و سازمان غذاو دارو نیست، واقعیت آناست که نهادها و سازمان های بسیاری باید برای جمع آوری داروهای قاچاق و تقلبی از بازار ایران با وزارت بهداشت تعامل و همکاری داشته باشند.

*کدام داروها بیشتر قاچاق می شوند؟

دارو های سقط جنین غیرقانونی، فرآورده‌های جنسی، فراوردهای  دوپینگ و مخدر بیشتر مشمول قاچاق می شوند که همگی نیز تقلبی و قاچاق هستند؛ موارد این چنینی حکایت از قاچاق زیرزمینی دارد که در کنار وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو دستگاه های دیگری هم باید وارد عمل شوند.

*عامل قاچاق دارو مثلا در مورد داروهای لاغری و جنسی نبود این اقلام در داخل نیست؟

باید توجه کرد که ۹۰ درصد داروهای قاچاق برای پاسخگویی به بیماران نیست بلکه جهت پاسخ به نیازهای غیرقانونی مانند سقط جنین غیرقانونی، دوپینگ، مواد مخدر، داروهای جنسی و... است و ازطرفی داروهای مثلا بیماران سرطانی عمدتا وارداتی است حتی دولت ۹۰ درصد از آنها حمایت می‌کند؛ بنابراین دسترسی بیماران سرطانی به داروهایشان مناسب است.

ولی گاهی برخی پزشکان دارویی برای بیمار تجویزمی‌کنند که در لیست دارویی ما وجود ندارد، بنابراین بیمار در مراکزی چون ناصرخسرو سرگردان می‌شود. وقتی دارویی در بازار ایران وجود ندارد و تایید نشده، تجویز می‌شود باید شبکه قاچاقی برای پاسخگویی به آن شکل بگیرد و ما اطمینان داریم برخی از این پزشکان می‌توانند با شبکه قاچاق ارتباط داشته باشند، چرا که اگر چنین دارویی تجویز نشود، قاچاق هم پا نمی‌گیرد.

امیدوارم در مجلس تجویز داروهای خارج از فهرست ممنوع شود و تجویز چنین داروهایی تخلف محسوب شود؛ چراکه همانطور که در سوالات قبل نیز اشاره کردیم لیست دارویی رسمی در کشور داریم که پزشکان برجسته آن را تعیین می‌کنند. البته نگرانی بیماران را درک می‌کنیم.  به همین دلیل هم واردات دارو را صفر نکردیم به طوری که اکنون یک میلیارد تومان واردات دارو در کشورانجام می‌شود.

البته اگر بخواهیم به سوال شما هم تاییدی بدهم قطعا اگردارویی در کشور جایگزین نداشته باشد یا کیفیت تولید داخل مورد تایید نباشد، در واردات آن سخت‌گیری نمی کنیم.

* در دسترس نبودن دارو های خاص، بیشتر کدام بیماران داخل کشور را هدف قرار می دهد؟ 

به طور معمول و میانگین 30 قلم کمبود دارویی در کشور وجود دارد که سرعت جبران کمبود دارو در کشور بالا است و با تجربه ای که همکاران ما دارند قبل از ایجاد کمبود آنها را شناسایی کرده و در راستا تامین انها اقدام می کنند وحداکثر طی چهار هفته کمبودها برطرف می‌شود. همچنین در لیستمان همواره 200 قلم دارو برای مدیریت و جلوگیری از کمبود آن‌ها وجود دارد و مسئولان نسبت به موجودی این داروها حساسیت خاصی دارند.

* کمیاب ترین داروها در بازار کدام ها هستند؟

 در بالا پاسخ داده شد به طور معمول و میانگین 30 قلم کمبود دارو برای بیماران صهب العلاج در کشور وجود دارد که سرعت جبران کمبود دارو در کشور بالا است، در واقع کمبود دارو برای بیماران خاص و صعب العلاج مدیریت شده است. کیفیت داروهای تولید داخل مورد تایید است و انتظار می‌رود پزشکان و مردم به تولید داخل اعتماد کنند و متوجه باشند که این بی‌اعتمادی و ترویج آن برای بیماران هیچ سودی ندارد.